Khi tìm hiểu về những công trình tôn giáo quy mô lớn nhất hành tinh, nhiều người thường nghĩ ngay đến Angkor Wat của Campuchia. Tuy nhiên, nếu xét riêng tiêu chí ngôi chùa Phật giáo lớn nhất thế giới, danh hiệu này thường được Guinness World Records ghi nhận cho Borobudur, một công trình Phật giáo nổi tiếng nằm ở đảo Java, Indonesia. Guinness hiện xác định Borobudur là “largest Buddhist temple” – chùa Phật giáo lớn nhất thế giới.
Vậy chùa lớn nhất thế giới ở đâu, được xây dựng như thế nào, có gì đặc biệt và vì sao Borobudur trở thành biểu tượng quan trọng của Phật giáo Indonesia? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết ở bài viết dưới đây.
Xác định Chùa lớn nhất thế giới
Theo Guinness World Records, Borobudur tại Indonesia được ghi nhận là chùa lớn nhất thế giới của Phật giáo. Công trình nằm ở miền Trung đảo Java, gần thành phố Yogyakarta, trong khu vực thung lũng Kedu. Borobudur được xây dựng dưới triều đại Sailendra vào khoảng năm 750–842.
Borobudur không giống kiểu chùa truyền thống mà nhiều người thường hình dung. Đây là một quần thể kiến trúc đá đồ sộ, có hình dạng giống một kim tự tháp bậc thang kết hợp với hệ thống bảo tháp và phù điêu.
Công trình được xây dựng theo quan niệm Phật giáo về con đường hướng đến giác ngộ. Người hành hương khi đi từ tầng thấp lên tầng cao sẽ lần lượt đi qua những không gian mang ý nghĩa biểu tượng khác nhau.
Điểm đặc biệt này khiến Borobudur không đơn thuần là một nơi thờ tự mà còn được xem như một “cuốn sách đá” khổng lồ, kể lại nhiều câu chuyện và tư tưởng của Phật giáo thông qua kiến trúc, phù điêu và tượng Phật.
Vị trí địa lý của Borobudur
Borobudur nằm tại khu vực miền Trung đảo Java, Indonesia. Công trình tọa lạc trong thung lũng Kedu, giữa cảnh quan núi non và vùng đồng bằng nhiệt đới.
Vị trí của Borobudur rất đặc biệt. Từ khu vực công trình có thể nhìn thấy những ngọn núi và núi lửa nổi tiếng của Java khi điều kiện thời tiết thuận lợi. Gần Borobudur là các địa danh như Yogyakarta, một trong những trung tâm văn hóa quan trọng của Indonesia. Vì vậy, du khách thường kết hợp chuyến tham quan Borobudur với hành trình khám phá Yogyakarta và những công trình lịch sử khác.
Không gian tự nhiên xung quanh góp phần tạo nên vẻ đẹp đặc biệt của Borobudur. Công trình bằng đá cổ kính nổi bật giữa màu xanh của cây cối, đồng ruộng và những ngọn núi phía xa.
Thời gian xây dựng Borobudur
Borobudur được xây dựng vào khoảng thế kỷ VIII và IX, dưới thời vương triều Sailendra. Guinness ghi nhận thời gian xây dựng khoảng từ năm 750 đến 842. Đây là giai đoạn các vương triều ở Đông Nam Á phát triển mạnh về văn hóa, tôn giáo và kiến trúc.
Việc xây dựng một công trình chùa to nhất thế giới bằng đá trong thời kỳ này đòi hỏi nguồn nhân lực, vật liệu và kỹ thuật đáng kể. Borobudur vì thế phản ánh trình độ tổ chức xã hội và kỹ thuật xây dựng của các cộng đồng Java cổ đại. UNESCO cho biết Borobudur là một công trình Phật giáo có niên đại từ thế kỷ VIII–IX và được xây dựng thành ba tầng chính với cấu trúc hình học đặc biệt.
Quy mô của chùa Borobudur
Quy mô là yếu tố quan trọng giúp Borobudur được Guinness xác định là chùa Phật giáo lớn nhất thế giới. Theo tin tức tổng hợp số Guinness, công trình bằng đá này có thể tích khoảng 60.000 m³, cao khoảng 34,5 m và phần nền có kích thước khoảng 123 m.
Nhìn từ xa, Borobudur có dáng như một kim tự tháp bậc thang khổng lồ. Tuy nhiên, càng đến gần, du khách càng nhận ra công trình phức tạp hơn rất nhiều. Các tầng được bao quanh bởi tường đá và lan can. Trên các tầng tròn phía trên là hệ thống bảo tháp hình chuông.
UNESCO cho biết những bức tường và lan can của Borobudur được trang trí bằng các phù điêu có tổng diện tích khoảng 2.500 m². Phía trên có 72 bảo tháp dạng rỗng, mỗi bảo tháp chứa một tượng Phật.
Kiến trúc độc đáo của Borobudur
Kiến trúc Borobudur là một trong những điểm đặc biệt nhất của công trình. UNESCO mô tả công trình gồm ba phần chính: một nền hình kim tự tháp với năm tầng vuông đồng tâm, tiếp theo là phần giữa gồm ba nền tròn, và trên cùng là một bảo tháp lớn.
Nếu quan sát từ trên cao, Borobudur có cấu trúc hình học rất rõ ràng. Những tầng vuông phía dưới tạo cảm giác chắc chắn, trong khi các tầng tròn phía trên mang lại cảm giác nhẹ nhàng và hướng lên bầu trời. Đây không chỉ là lựa chọn thẩm mỹ mà còn liên quan đến tư tưởng Phật giáo.
Ba tầng ý nghĩa của Borobudur
Một cách hiểu phổ biến về kiến trúc Borobudur liên hệ ba khu vực của công trình với ba tầng trong quan niệm Phật giáo. Tầng thấp nhất thường được liên hệ với Kamadhatu, thế giới của dục vọng và những ràng buộc trần thế.
Khu vực tiếp theo là Rupadhatu, thế giới của hình sắc. Tại đây, người hành hương đi qua các hành lang và chiêm ngưỡng hệ thống phù điêu. Phần cao nhất là Arupadhatu, thế giới không còn bị ràng buộc bởi hình tướng. Ba tầng tròn với những bảo tháp tạo ra không gian có tính biểu tượng mạnh. Từ dưới lên trên, hành trình tham quan Borobudur vì vậy có thể được hiểu như một quá trình chuyển đổi từ thế giới vật chất sang trạng thái tinh thần cao hơn.
Hệ thống phù điêu đồ sộ
Một trong những kho báu lớn nhất của Borobudur là hệ thống phù điêu được chạm khắc trên đá. UNESCO ghi nhận các bức phù điêu trên tường và lan can có tổng diện tích khoảng 2.500 m².
Các hình ảnh thể hiện nhiều chủ đề liên quan đến cuộc đời Đức Phật, giáo lý Phật giáo và đời sống xã hội thời kỳ đó. Điều đặc biệt là phù điêu không chỉ có giá trị tôn giáo mà còn cung cấp nhiều thông tin về trang phục, phương tiện giao thông, kiến trúc, hoạt động sản xuất và đời sống của cư dân Java cổ. Nhờ vậy, Borobudur được xem như một nguồn tư liệu trực quan quý giá về lịch sử và văn hóa Indonesia.
72 bảo tháp trên các tầng tròn
Khi nhìn Borobudur từ xa, những bảo tháp dạng chuông trên các tầng tròn là một trong những chi tiết dễ nhận biết nhất. Có tổng cộng 72 bảo tháp được bố trí quanh ba nền tròn phía trên. UNESCO cho biết mỗi bảo tháp chứa một tượng Phật.
Những bảo tháp này có thiết kế dạng lưới, khiến tượng Phật bên trong có thể được nhìn thấy từ bên ngoài ở một số góc độ. Sự lặp lại của hàng chục bảo tháp tạo nên nhịp điệu kiến trúc rất đặc biệt. Khi ánh sáng thay đổi trong ngày, bóng của các bảo tháp cũng tạo ra những hình ảnh khác nhau trên nền đá.
Tượng Phật tại Borobudur
Ngoài 72 tượng Phật trong các bảo tháp, Borobudur còn có nhiều tượng Phật được bố trí trong hệ thống kiến trúc. Các tượng Phật ngồi thiền với những tư thế tay khác nhau. Trong Phật giáo, các thủ ấn có thể mang những ý nghĩa biểu tượng riêng.
Sự bố trí tượng Phật theo từng khu vực khiến người tham quan không chỉ nhìn thấy các tác phẩm điêu khắc mà còn cảm nhận được sự thống nhất giữa tượng, bảo tháp, phù điêu và không gian kiến trúc. Đây là một trong những điểm làm nên giá trị nghệ thuật của Borobudur.
Lý do để Borobudur được xem là chùa lớn nhất thế giới
Cần phân biệt giữa các khái niệm chùa lớn nhất thế giới, công trình tôn giáo lớn nhất và quần thể tôn giáo lớn nhất. Guinness hiện có mục riêng về “Largest Buddhist temple” và ghi nhận Borobudur ở Indonesia. Trong khi đó, Guinness cũng xác định Angkor Wat ở Campuchia là công trình tôn giáo lớn nhất từng được xây dựng, với diện tích khoảng 162,6 ha.
Hai danh hiệu này không hoàn toàn giống nhau. Angkor Wat ban đầu được xây dựng như một đền Hindu thờ thần Vishnu dưới thời vua Suryavarman II, sau đó trở thành một địa điểm Phật giáo quan trọng. Guinness xác định Angkor Wat là “largest religious structure”, tức công trình tôn giáo lớn nhất, chứ không phải “largest Buddhist temple”. Vì vậy, khi nói chùa Phật giáo lớn nhất thế giới, Borobudur là cái tên phù hợp với tiêu chí mà Guinness đang sử dụng.
Borobudur được UNESCO công nhận
Borobudur được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản Thế giới năm 1991. UNESCO đánh giá quần thể Borobudur là một trong những công trình Phật giáo vĩ đại của thế giới.
Việc được công nhận Di sản Thế giới có ý nghĩa quan trọng đối với công tác bảo tồn. Một công trình cổ bằng đá chịu ảnh hưởng của thời tiết, khí hậu nhiệt đới, động đất và hoạt động du lịch cần được nghiên cứu và bảo vệ thường xuyên. Borobudur từng trải qua các chương trình phục hồi quy mô lớn. UNESCO cho biết công trình đã được phục hồi với sự hỗ trợ của tổ chức này trong thập niên 1970.
Borobudur trong đời sống Phật giáo Indonesia
Borobudur không chỉ là một điểm tham quan lịch sử mà còn có ý nghĩa tôn giáo. Vào những dịp đặc biệt của Phật giáo, nơi đây có thể trở thành địa điểm tổ chức các nghi lễ và hoạt động tâm linh.
Hình ảnh Borobudur vì vậy xuất hiện rộng rãi trong văn hóa Indonesia và trở thành một biểu tượng quốc gia về lịch sử, nghệ thuật và di sản. Đối với Phật tử, hành trình đi quanh các tầng của công trình có thể mang ý nghĩa hành hương và chiêm nghiệm.
Những điều thú vị khi khám phá Borobudur
Du khách có thể dành nhiều giờ để quan sát các chi tiết trên công trình. Thay vì chỉ chụp ảnh từ bên ngoài, việc đi bộ theo các tầng và quan sát phù điêu sẽ giúp hiểu rõ hơn về cấu trúc của Borobudur.
Mỗi khu vực có những chi tiết khác nhau. Càng lên cao, kiến trúc càng chuyển dần từ các bức tường kín sang không gian mở và những bảo tháp tròn. Sự thay đổi này khiến chuyến tham quan giống như một hành trình từ không gian nhiều hình ảnh và câu chuyện lên một khu vực đơn giản, tĩnh lặng hơn.
Borobudur và du lịch Indonesia
Ngày nay, Borobudur là một trong những địa điểm du lịch nổi tiếng nhất Indonesia. Du khách đến đây không chỉ để tham quan một công trình cổ mà còn kết hợp khám phá văn hóa Java, ẩm thực địa phương và thành phố Yogyakarta.
Khu vực xung quanh Borobudur có nhiều dịch vụ phục vụ du khách, từ lưu trú, ăn uống đến các hoạt động khám phá văn hóa. Tuy nhiên, lượng khách lớn cũng đặt ra yêu cầu về quản lý du lịch bền vững và bảo tồn di sản.
Những lưu ý khi tham quan Borobudur
Khi đến một di sản tôn giáo và lịch sử như Borobudur, du khách nên tôn trọng các quy định về tham quan. Không nên tự ý chạm hoặc tác động vào các tác phẩm điêu khắc, phù điêu và cấu trúc đá. Trang phục cũng nên phù hợp với không gian tôn giáo và văn hóa địa phương. Du khách cần giữ vệ sinh, không xả rác và tuân thủ hướng dẫn của ban quản lý. Ngoài ra, vì Borobudur là công trình ngoài trời, nên chuẩn bị giày dép thoải mái, nước uống và các vật dụng cần thiết cho thời tiết nhiệt đới.
Kết luận
Tóm lại, chùa lớn nhất thế giới theo danh hiệu “largest Buddhist temple” của Guinness World Records là Borobudur, nằm trên đảo Java, Indonesia. Công trình được xây dựng khoảng từ năm 750 đến 842 dưới thời vương triều Sailendra và có quy mô bằng đá khoảng 60.000 m³, cao khoảng 34,5 m.
Với những tin tức từ lịch sử hơn một nghìn năm, kiến trúc độc đáo và giá trị tôn giáo, nghệ thuật, khảo cổ đặc biệt, Borobudur không chỉ là ngôi chùa Phật giáo lớn nhất thế giới mà còn là một trong những biểu tượng quan trọng của nền văn minh Java và di sản văn hóa Đông Nam Á.
Nguồn: Sưu tầm
